Abraham Ortelius

 

De Atlas Ortelius is de eerste ‘moderne’ wereldatlas. Abraham Ortelius maakt zijn Theatrum orbis terrarum aan het eind van de zestiende eeuw in Antwerpen. Ortelius laat een aantal bestaande kaarten opnieuw tekenen in een standaardformaat en geeft ze uit als boek.

 

Antwerpen: dé kaartenstad van de zestiende eeuw

In de zestiende eeuw zijn Frankrijk, Spanje en Engeland de machtigste landen van Europa. Vergeleken bij hen stellen Vlaanderen en Holland niet veel voor. Maar de kleine Nederlanden ontwikkelen een andere kracht: de internationale handel en scheepvaart, eerst binnen Europa, later over de hele wereld.

De Opstand van de Nederlanden tegen Spanje is een extra stimulans voor verre zeereizen. Van oudsher voerden de Portugezen specerijen aan uit Indië, maar die handel komt door de oorlog stil te liggen. De bewoners van de Lage Landen moeten nu zelf op zoek naar leveranciers van de specerijen die Nederlanders zo zijn gaan waarderen.

 

Ortelius atlas

Er ontstaat een grote behoefte aan goede (zee-)kaarten. Antwerpen is het centrum van de internationale handel, en daar komt de kunst van het kaartenmaken (cartografie) tot grote bloei.

 

 

Abraham Ortelius en het idee voor een atlas

Abraham Ortelius (1527-1598) is een van de vele kaartenmakers in Antwerpen. Net als de meeste van zijn collega’s is hij begonnen als ‘afsetter van karten’, inkleurder van kaarten. Dat is een apart vak in de tijd waarin er nog maar met één kleur gedrukt kan worden, meestal zwart. Wie illustraties in kleur wil hebben, moet iedere kaart met de hand (laten) inkleuren.

 

Ortelius leert zichzelf Grieks, Latijn en wiskunde. Later begint hij een handeltje in boeken en kunstvoorwerpen. Daarvoor reist hij door heel Europa. In 1560 maakt hij een reis in gezelschap van Gerardus Mercator, de grootste cartograaf uit die tijd. Die inspireert hem om zelf kaarten te gaan maken.

 

Atlas Ortelius

 

In Ortelius’ tijd bestaan er nog geen atlassen zoals wij die kennen. Wel losse kaarten voor zeelui en samengestelde atlassen die op bestelling worden gemaakt. Meestal bestaan die uit kaarten van verschillend formaat en de schaal varieert ook.

 

Ortelius krijgt waarschijnlijk van Mercator de suggestie om de geografische kennis en kaarten van de hele wereld uit allerlei bronnen te verzamelen en te verspreiden onder een brede groep mensen. Zo ontstaat het idee van een ‘moderne’ atlas: een verzameling kaarten gebundeld in een boek, van gelijk formaat en op dezelfde schaal, die speciaal voor de uitgave (opnieuw) in koper gegraveerd worden. Het boek wordt door de uitgever in meerdere exemplaren op de markt gebracht, ook dat is nieuw.

 

 

 

Teken de landkaart van een verhaal.

 

 

1. Kies een verhaal uit dat je leuk vind. Je kunt bijvoorbeeld kiezen uit een sprookje zoals Roodkapje, een verhaal uit een boek zoals Dolfje weerwolfje of een film...

2 Bedenk de route die de hoofdpersoon aflegt, Roodkapje loopt bijvoorbeeld via het bos (waar de wolf woont en waar ze bloemen kan plukken, naar het huis van haar oma).

3 Teken de route, teken alles wat ze tegenkomt, de bomen van het bos, de wegen, de bloemen, en het verdere landschap tot aan het huis van haar oma. Is het landschap waar ze doorheen loopt bergachtig? Is het plat? Liggen er in de buurt nog andere steden of dorpen, boerderijen of zijn er rivieren?

4. Kleur alles netjes in, vergeet ook niet de kaart te versieren met een kompas, mooie legenda en andere versiersels.

 

 

 

Wat heb je nodig?

een verhaal

groot wit stevig papier

potloden, kleurpotloden en een gum